De geschiedenis van de sociale zekerheid op Curacao

Inleiding

77_tmbDe sociale wetgeving op Curacao strekt zich uit over een heel breed terrein. Zij betreft maatregelen ter bescherming van de werknemers in het arbeidersproces, voorzieningen tegen risico’s voor de werknemers, maatregelen ter voorkoming van arbeidsconflicten, voorzieningen ter waarborging van de sociale zekerheid en maatregelen ter verwezenlijking van de rechtszekerheid. Dit is echter niet altijd zo geweest.

De huidige sociale zekerheid ligt verankerd in de sociale wetgeving die van een zeer recente datum is. In 1936 kwamen de ‘Ongevallenregeling’ en de ‘Ziekteregeling’ tot stand, naar Nederlands voorbeeld, maar aangepast aan de eigen behoefte van het gebiedsdeel Curaçao. Voordien waren er geen wettelijke voorzieningen op dit gebied, noch op het gebied van arbeidsduur. Mensen in nood waren aangewezen op armenzorg van bijvoorbeeld de kerken of van particulieren.
De sociale omstandigheden in de negentiende eeuw

Tot de tweede helft van de negentiende eeuw waren de werkomstandigheden van de arbeiders op de voormalige Nederlandse Antillen afhankelijk van de shon, de plantagehouder. Dit bleef zo na afschaffing van de slavernij. De vroegere slaven bleven afhankelijk van de goedheid van hun vroegere meesters voor de huur van een stukje grond en soms een zeer klein geldbedrag als loon, in ruil voor arbeid. Aangezien het land door de droogte vaak niet veel opleverde, er bijna geen industrie was en de handel weinig arbeidsplaatsen opleverde, waren de sociale omstandigheden van de arbeiders over het algemeen slecht.

In deze periode werden door het Koloniaal Bestuur slechts enkele maatregelen getroffen van armenzorg. Zo kende Aruba als eerste de armenkas, die uit 1824 dateerde en erop gericht was alle behoeftige personen te ondersteunen. De inkomsten van die armenkas bestonden voornamelijk uit opbrengsten van schippers, vissers en van zon- en feestdagenwerkers. Hierop volgend is er in 1840 voor de eilanden Curaçao, Aruba en Bonaire een bepaling afgekondigd over de wijze waarop de voor de armen geïnde gelden moesten worden verdeeld. Het Koloniaal Bestuur bepaalde wie al dan niet ondersteund mocht worden: alleen arme blanken en vrije kleurlingen. (Vrijgekochte) slaven bleven buiten de ondersteuning.

In het reglement van 1865 werden de volgende bepalingen over armenzorg opgenomen: “Het toezicht over het armenwezen en de nodige voorzieningen daaromtrent worden bij koloniale verordeningen en plaatselijke keuren geregeld. Daarbij wordt in acht genomen het beginsel, dat de bijzondere en kerkelijke liefdadigheid vrijgelaten en zoveel mogelijk bevorderd wordt”. De overheid zag de noodzaak niet in van het treffen van maatregelen ten behoeve van armen, omdat de armenzorg naar hun mening al redelijk werd geregeld door aanverwanten en familieleden van de armen en door particuliere verenigingen of kerkgenootschappen.
Het begin van economische opgang en welvaart

In 1914 werd in het Meer van Maracaibo, in Venezuela, olie ontdekt. Dit had tot gevolg dat in 1915 werd besloten op Curaçao een raffinaderij te bouwen, die in 1918 in bedrijf werd gesteld: de Curaçaose Petroleum Industrie Maatschappij N.V., later N.V. Shell Curaçao. Op Aruba volgde in 1929 de Lago Oil and Transport Company Ltd. Beide oliemaatschappijen brachten werkgelegenheid en welstand met zich mee. Voor de totstandkoming van noodzakelijke sociale voorzieningen is een zekere mate van materiële welstand onontbeerlijk. Het is daarom begrijpelijk dat de eerste sociale voorzieningen pas tot stand kwamen na de vestiging van beide olieraffinaderijen, die de basis vormden voor economische opgang en welvaart.

Bij het samenstellen van de eerste sociale voorzieningen is men uitgegaan van:
• bestaande voorzieningen voor de werknemers, welke de beide grote werkgevers, dochtermaatschappijen van grote olieconcerns, zelf al hadden;
• wettelijke regelingen, die op dit gebied reeds bestonden in Nederland;
• bepalingen van conventies als van de ‘Internationale Arbeidersorganisatie’.

De door de oliemaatschappijen verschafte voorzieningen hadden geen dwingend karakter: schadeloosstelling van de werknemers bij eventuele ongevallen of ziekte was niet verplicht. De overheid wilde de rechten van de werknemers waarborgen door de werkgevers de verplichting tot schadeloosstelling op te leggen.

In 1923 werd een Ontwerp-Winkelsluitingsverordening ingediend, waarin de arbeidstijden van het personeel geregeld werden. In 1934 volgde een Ontwerp-Beroepsongevallen en Beroepsziekte aangifteverordening. Dit waren de eerste stappen om te komen tot het Antilliaanse sociale zekerheidsstelsel. In 1936 werd de Ongevallenregeling aangenomen, waarin de verplichting werd vastgesteld van werkgevers op het geven van schadeloosstelling aan werknemers die door een beroepsongeval, of een beroepsziekte waren getroffen. Op diezelfde datum werd ook de Ziekteregeling aangenomen, waarin de werkgever verplicht werd tot een tegemoetkoming van de werknemer in geval van ziekte. De achterliggende gedachte was dat de arbeider bij ziekte in de schulden kon raken doordat hij de geneeskundige behandeling en de medicijnen moest betalen en zijn gezin moest blijven onderhouden. De arbeider zou aangewezen worden op een eenvoudige procedure, indien de werkgever weigerde aan zijn verplichting te voldoen.

Het kostenmotief vormde een punt van discussie in de Koloniale Raad. Men wilde de mogelijkheid scheppen voor de werkgever, indien hij niet in staat werd geacht zijn verplichtingen na te komen, zich te verzekeren bij een verzekeringsbedrijf of bij het gouvernement. Hieraan was een bezwaar verbonden: men vreesde dat het gouvernement de lasten zou moeten dragen, wanneer de werkgever niet in staat zou zijn zijn verplichtingen na te komen. Aan de andere kant werd er toch voor gepleit dat een verzekering bij het gouvernement goedkoper zou zijn, indien het gouvernement zijn risico bij een particuliere maatschappij zou herverzekeren.
Structuur in de sociale zekerheid

Als gevolg van de ontwikkelingen met betrekking tot het kostenmotief, werden er drie departementen opgericht: de Accountantsdienst, Sociale Zaken en Economische Zaken. Later kwam de Accountantsdienst als afdeling bij de administratie van Financiën. Sociale en Economische Zaken werden samen één departement, belast met het toezicht op de Ziekteregeling en voor zover de werkgevers hun risico bij de landelijke regering verzekerd hadden, met vaststelling van premie, verstrekkingen van uitkeringen en zorg voor medische verstrekkingen. Het resterende deel van de uitvoering van de Ziekteregeling ging naar de verzekeringsmaatschappij de ‘Nieuwe Eerste Nederlandse’. Het departement had voor de Ongevallenregeling slechts een toezichthoudende taak. De uitvoering was in handen van particuliere verzekeraars.

In 1955 werd de Landverordening Noodouderdomsvoorziening aangenomen. Het doel van deze verordening was aan de noden van ouderen tegemoet te komen. De Noodouderdomsvoorziening werd aanvaard als regeling die vooruit zou lopen op een definitieve ouderdomsvoorziening. De uitvoering van de Noodouderdomsvoorziening werd aan het departement van Sociale en Economische Zaken overgelaten. Vijf jaar later, in 1960, kwam de definitieve versie van de wet tot stand. De Algemene Ouderdoms Verzekering was een verplichte volksverzekering en elke persoon tussen de leeftijd van 15 en 65 jaar (tegenwoordig 60 jaar) was dus verplicht verzekerd. De regering schreef over de invoering van de AOV: “Vele bejaarden die op grond van hun leeftijd niet meer in hun onderhoud kunnen voorzien, verkeren in behoeftige omstandigheden, omdat zij tijdens hun actieve periode – door welke oorzaken dan ook – niet zodanige maatregelen hebben kunnen treffen, dat zij een van financiële zorgen vrije oude dag kunnen hebben”. De AOV moest de hele maatschappij ten goede komen en niet slechts enkelen.
De rol van de Sociale Verzekeringsbank

Bij de totstandkoming van de AOV besloot de regering de uitvoering ervan in handen te leggen van de Sociale Verzekeringsbank, die in 1960 was opgericht. Het Departement van Sociale zaken zou alleen zorg dragen voor het wetgevende gedeelte, de SVB voor het uitvoerende. Naast de AOV kon de Bank namelijk ook de Ongevallenregeling, de Ziekteregeling en de Noodouderdomsvoorziening uitvoeren. Omdat het er naar uitzag dat de sociale verzekeringswetgeving zich zou uitbreiden leek het de regering nuttig het uitvoerende en het wetgevende deel te scheiden.

Om te komen tot een uitvoeringsorgaan voor de sociale wetten heeft men de Nederlandse Rijksverzekeringsbank, later Sociale Verzekeringsbank, als voorbeeld genomen. Ambtenaren hebben aldaar stage gelopen om kennis te maken met de gang van zaken. Het Nederlandse systeem is echter niet klakkeloos overgenomen, maar aangepast aan de mogelijkheden van de Nederlandse Antillen en aan de eigen cultuur.

Na invoering van de AOV vond de regering het noodzakelijk ook een wettelijke regeling te treffen voor een andere groep in de samenleving. Een gezin waarvan de kostwinner was overleden verkeerde vaak in behoeftige omstandigheden. De regering besloot een verzekering tot stand te brengen om weduwen en wezen  van een inkomen te voorzien. De situatie kon zowel bij loontrekkenden als bij kleine zelfstandigen optreden, daarom werd in 1966 de Landsverordening Algemene Weduwen en Wezen Verzekering ingevoerd. Een verplichte volksverzekering die aan iedere weduwe(naar) en wees een uitkering verstrekt wanneer de kostwinner overlijdt.

In hetzelfde jaar werd van de Ziekte- en Ongevallenregeling een Landsverordening gemaakt. Al sinds de oprichting van de SVB had de regering duidelijk gemaakt deze regelingen onder uitvoering van de SVB te willen stellen. De regering beoogde hiermee een efficiëntere uitvoering te bewerkstelligen.

In 1983 kwam de laatste Landsverordening, de Cessantia tot stand, waarbij een werkgever wordt verplicht om bij ontslag, een bedrag aan geld uit te keren aan de werknemer. Hierbij is een fonds ingesteld, het zogenaamde Cessantiafonds, dat ondergebracht is bij de SVB. De Cessantia-uitkering wordt eenmalig aan de werknemer betaald en is gebaseerd op het laatstgenoten loon en het aantal dienstjaren. De werkgever is verplicht de Cessantia uit te keren. Als de werkgever in geval van faillissement of surseance  van betaling, de uitkering niet kan betalen, ontvangt de werknemer de uitkering van de SVB. De middelen van het Cessantiafonds worden jaarlijks opgebracht door de werkgevers op basis van het aantal in dienst zijnde werknemers.

Download Geschiedenis SVB >